عبد الحي حبيبى
848
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
اهل هرات بود ، كه فرزندش ابو القاسم عبد اللّه بن اماجورهروى در عصر خود از فضلاى نامى و داراى منزلت رفيع و تصانيف سودمند است ، و از ان جمله كتاب الفن و كتاب زيج معروف به خالص ، و كتاب زاد المسافر ، و كتاب زيج معروف به مزنر و كتاب زيج معروف به بديع و كتاب زيج السند هند و كتاب زيج الممرات را ابن نديم ذكر كرده است . و كتاب زيج المريخ على التاريخ الفارسى را قفطى نام مىبرد . « 1 » ماجور هروى فريغونى غالبا در حدود 200 ه زندگى داشت ، كه پسرش ابو الحسن على نيز از علماى ستارهشناس و ارصاد بود ، كه درين فن داراى مولفاتست . « 2 » وى بقول گوستاولوبون از سال 883 م تا 933 م 270 تا 322 ه به تحقيقات علمى مشغول و تقويمها را استخراج كرد ، او بر خلاف قول بطليموس اكتشاف نمود كه فاصله قمر از آفتاب به تناقص ميرود ، و در نتيجه اين راى در حركات قمر جزء غير مستقل ثالث ( حركت غير متشابهى ) پيدا شد . « 3 » على بن عبد اللّه اماجور رجعت مشترى را در صفر و ربيع الاول 306 ه رصد نموده و شرحى در رصد مشترى و مريخ نوشت ، او گويد كه قمر را هم رصد نمودم ، و از اول محرم تا ربيع الاول 306 ه 918 م چندين مرتبه در حركات آن و اختلاف منظرش دقت كردم ، مرصود آن را با محسوب يكى نيافتم ، بلكه 15 تا 20 دقيقه طول حسابى را بر رصدى زيادتر ديدم ، و عرض قمر در رصد زيادتر گرديد از آنچه به حساب طريقه بطليموس بدست آمده بود . و نيز عرض قمر به يك منوال نمىماند ، به جهت آنكه اختلاف موجود دائم در تغيير و بىنظمى بود . ابن آدمى ( صاحب زيج نظم العقد در حدود 300 ه 912 م ) مىنويسد ، كه على بن اماجور مدت سى سال بدقت در رصد مشغول بوده و اختلافات در طول و عرض سيارات و كواكب ثابته يافت و در طول قمر 16 دقيقه رصد را با حساب كمتر ديد ،
--> ( 1 ) - الفهرست 390 و اخبار الحكما 149 ( 2 ) - الفهرست 390 و اخبار 155 ( 3 ) - تمدن اسلام و عرب 589